Phá rừng, khai thác khoáng sản trái phép là nguyên nhân gây lũ quét, sạt lở đất

Việc khai thác khoáng sản, tàn phá rừng nguyên sinh, rừng phòng hộ, lấn chiếm lòng suối để xây dựng công trình, nhà cửa, làm giảm hoặc thậm chí mất hành lang thoát lũ là nhân tố quan trọng tạo ra nguy cơ nứt núi, lở đất, lũ quét…

Bà Đặng Thanh Mai - Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia (Tổng cục Khí tượng thủy văn – Bộ Tài nguyên và Môi trường) - cho biết, trung bình mỗi năm tại Việt Nam xảy ra khoảng 10-15 trận lũ quét. Bốn khu vực tại Việt Nam thường xuyên xảy ra lũ quét là vùng núi phía Bắc, Trung Bộ, Tây Nguyên và vùng Đông Nam Bộ.

Bà Đặng Thanh Mai – Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia. (Ảnh: Nguyễn Dương).
Bà Đặng Thanh Mai – Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia. (Ảnh: Nguyễn Dương).

Cũng theo bà Mai, nguyên nhân gây sạt lở đất thường liên quan đến những yếu tố gây mất ổn định trong sườn dốc, thường xác định bởi một hoặc nhiều yếu tố nguyên nhân và chỉ một yếu tố kích hoạt.

Yếu tố nguyên nhân (còn gọi được gọi là tác nhân, yếu tố môi trường, yếu tố thành phần, yếu tố khống chế) là những điều kiện làm cho địa chất, địa hình, địa mạo, các điều kiện tự nhiên khác và các yếu tố liên quan đến các hoạt động của con người. Yếu tố kích hoạt là yếu tố chính làm cho sườn dốc bị tổn thương dẫn đến mất ổn định, là sự kiện duy nhất cuối cùng khởi phát sự cố/thảm họa sạt lở đất. Yếu tố kích hoạt có thể là các yếu tố ngoại sinh (mưa, bão, lũ, lụt, các quá trình phong hóa đất đá,…), các yếu tố nội sinh (động đất), hoặc các yếu tố nhân sinh (phá rừng, nổ mìn, khai thác khoảng sản, san lấp, cắt, xẻ sườn đồi, núi,…). Ở Việt Nam, mưa được coi là yếu tố kích hoạt tự nhiên chủ yếu của các thiên tai sạt lở đất.

Bà Mai thông tin tiếp, các tác động của con người vào đất có ảnh hưởng đến đặc tính đất, làm đất xói mòn và do đó ảnh hưởng đến quá trình hình thành lũ quét, sạt lở đất.

“Việc khai thác làm rừng nguyên sinh và phòng hộ bị tàn phá; khai thác khoảng sản, lấn chiếm lòng suối để xây dựng công trình, nhà cửa, đường giao thông làm giảm hoặc thậm chí mất hành lang thoát lũ là nhân tố quan trọng tạo ran guy cơ nứt núi, lở đất, lũ quét. Xây dựng công trình hồ chứa (đặc biệt loại do nhân dân tự làm), đập thủy điện không đủ an toàn tạo ra nguy cơ vỡ đập gây ra dòng lũ quét nhân tạo” – bà Mai cho biết.

Bà Mai cho rằng có nhiều loại hình lũ quét khác nhau. Lũ quét sườn dốc phát sinh chủ yếu do mưa cường độ lớn trên các lưu vực có khả năng tập trung nước nhanh. Lũ quét vỡ dòng phát sinh do vỡ các hồ tự nhiên hoặc nhân tạo trong các thung lũng sông miền núi, thường có dạng sóng với tốc độ đặc biệt cao. Lũ quét nghẽn dòng xuất hiện do cấu trúc địa chất-địa hình đặc thù hoặc mưa lớn gây trượt lở, sập hang, đất đá gỗ cây lấp cửa hang, đường thoát nước. Lũ bùn đá xuất hiện ở nơi có cường độ mưa lớn, tập trung, địa hình dốc, cấu tạo địa chất dễ bị sụp lở như đất hoàng thổ, đất cát pha sét, lớp diện thạch anh và đá vôi dễ gây trượt trọng lực. Lũ quét hỗn hợp là sự kết hợp cùng một lúc hay nhiều loại hình lũ quét khác nhau và tác nhân gây lũ quét hỗn hợp rất đa dạng.

“Mưa lớn là nguyên nhân kích hoạt lũ quét, sạt lở đất. Các hình thế thời tiết điển hình gây mưa lớn, mưa diện rộng, đồng thời yếu tố địa hình ở các lưu vực tạo khả năng hội tụ gió ẩm làm tăng đáng kể lượng mưa và cường độ mưa gây nên lũ quét. Không chỉ mưa cường độ rất lớn trong thời gian ngắn có thể gây lũ quét, sạt lở đất mà trường hợp mưa kéo dài nhiều ngày làm bão hòa lớp đất, không còn khả năng trữ nước và kết dính nên chỉ cần một đợt mưa không lớn sẽ cuốn theo cây cối, đất đá cũng có khả năng gây lũ quét, sạt lở đất”- bà Mai chia sẻ thêm.

Đợt mưa lũ lịch sử trên địa bàn tỉnh Lai Châu vừa qua (từ 23/6 đến 28/6) đã làm 17 người chết, 8 người mất tích, thiệt hại hơn 410 tỷ đồng.
Đợt mưa lũ lịch sử trên địa bàn tỉnh Lai Châu vừa qua (từ 23/6 đến 28/6) đã làm 17 người chết, 8 người mất tích, thiệt hại hơn 410 tỷ đồng.

Ngoài ra, biến đổi khí hậu làm tăng xu hướng các trận mưa có cường độ lớn ở Việt Nam, diễn biến mưa phức tạp khó đoán định dẫn đến tăng nguy cơ lũ quét và khó khăn trong công tác dự báo.

Cuối cùng bà Mai đưa ra khuyến cáo, có một số dấu hiệu cảnh báo lũ quét, sạt lở đất trên thực địa như cây cối nghiêng đổ; các vết nứt trên sườn núi, dưới nền, nằm gần đường nước chảy; sự dịch chuyển trên mặt sườn đồi, núi; những khối lở đất nhỏ; sự bất ngờ tăng hoặc giảm lưu lượng dòng chảy, sự thay đổi màu sắc thành phần của nước, có tiếng bục yếu ớt phát ra với cường độ âm thanh tăng dần; tiếng cây đứt, gãy, đổ, các mảnh vỡ di chuyển, hoặc tảng đá va chạm vào nhau có thể báo hiệu sự di chuyển của dòng bùn đá. Tuy nhiên, lũ quét, sạt lở đất có thể xảy ra mà không có bất cứ dấu hiệu nào nên luôn phải sẵn sàng di chuyển một cách nhanh chóng.

Nguyễn Dương

Cùng mục Đang hot
  • Phát hiện 2 loài trà mi quý hiếm ở Hà Tĩnh

    Phát hiện 2 loài trà mi quý hiếm ở Hà Tĩnh

    dantri.com.vn -
    Các nhà nghiên cứu liên tiếp phát hiện 2 loài thực vật mới chưa từng được mô tả về hình thái từ trước tới nay tại khu vực Vườn quốc gia Vũ Quang (huyện Vũ Quang, Hà Tĩnh).
  • Nghiêm cấm tự ý kiểm tra vấn đề môi trường, an toàn thực phẩm

    Nghiêm cấm tự ý kiểm tra vấn đề môi trường, an toàn thực phẩm

    dantri.com.vn -
    Theo Bộ Công an, việc kiểm tra chấp hành pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm phải có quyết định bằng văn bản. Nghiêm cấm việc tiến hành kiểm tra mà không có quyết định của cấp có thẩm quyền hoặc tự ý mở rộng đối tượng, nội dung hoặc lợi dụng việc kiểm tra để sách nhiễu, gây khó khăn, phiền hà cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
  • Đề nghị phía Trung Quốc cung cấp thông tin xả lũ

    Đề nghị phía Trung Quốc cung cấp thông tin xả lũ

    dantri.com.vn -
    Bộ Tài nguyên và Môi trường giao Cục Quản lý tài nguyên nước chủ động phối hợp với các địa phương làm việc với các tỉnh biên giới phía Trung Quốc về việc cung cấp thông tin xả lũ các hồ chứa phục vụ công tác dự báo, cảnh báo nhằm ứng phó với hiện tượng lũ bất ngờ từ thượng nguồn các sông xuyên biên giới.
  • Vì sao cá chết nổi trắng ven Hồ Tây?

    Vì sao cá chết nổi trắng ven Hồ Tây?

    dantri.com.vn -
    Chiều ngày 9/7, trao đổi với PV Dân trí, đại diện Ban quản lý Hồ Tây (Hà Nội) cho biết, nguyên nhân ban đầu dẫn đến hiện tượng cá chết được xác định là do thời tiết thay đổi bất thường trong những ngày nắng nóng vừa qua. Các công nhân môi trường và tình nguyện viên thu gom trong 2 ngày (8-9/7) được 8-10 tấn cá chết.
  • Chuyến xe tái chế thay đổi nhận thức về rác thải điện tử

    Chuyến xe tái chế thay đổi nhận thức về rác thải điện tử

    dantri.com.vn -
    Ở Việt Nam, phần lớn người dân vẫn chưa ý thức được tác hại của rác thải điện tử, dẫn đến việc xử lý loại rác thải nguy hiểm này không đúng cách, gây ảnh hưởng nặng nề tới môi trường và sức khoẻ con người.
  • Thanh tra đột xuất việc xả thải gây ô nhiễm kênh Bắc Hưng Hải

    Thanh tra đột xuất việc xả thải gây ô nhiễm kênh Bắc Hưng Hải

    dantri.com.vn -
    Sau khi phát hiện nhiều cơ sở xả nước thải không qua xử lý ra kênh Bắc Hưng Hải gây bức xúc dư luận, Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết sẽ phối hợp với UBND tỉnh Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên và TP Hà Nội kiểm tra, thanh tra đột xuất công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn các địa phương này.
  • TPHCM: Mỗi ngày vớt hàng chục tấn rác trên 4 con kênh

    TPHCM: Mỗi ngày vớt hàng chục tấn rác trên 4 con kênh

    dantri.com.vn -
    Tại TPHCM, trên 4 con kênh (Đôi, Tẻ, Tàu Hũ, Bến Nghé), công nhân môi trường vớt từ 10-40 tần rác mỗi ngày, đợt cao điểm lên đến 80 tấn. Trong đó, đa phần là rác thải sinh hoạt, túi nilon, mút xốp được xả thẳng xuống kênh.
  • Cam kết không cho du khách cưỡi voi, chỉ cho ngắm

    Cam kết không cho du khách cưỡi voi, chỉ cho ngắm

    dantri.com.vn -
    Nhằm nâng cao nhận thức về bảo tồn voi, Vườn quốc gia Yok Đôn đã ký cam kết sẽ chuyển đổi mô hình du lịch từ hoạt động cưỡi voi sang việc cho du khách trực tiếp đến ngắm nhìn, tìm hiểu đặc tính, vẻ đẹp của loài voi.
  • Ngăn chặn phế liệu ồ ạt vào Việt Nam

    Ngăn chặn phế liệu ồ ạt vào Việt Nam

    dantri.com.vn -
    Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ ngành, địa phương tìm ra giải pháp căn cơ để ngăn chặn tình trạng nhập khẩu phế liệu ồ ạt vào Việt Nam. Phế liệu không có giấy phép, không rõ người nhận thì dứt khoát không cho nhập.
  • Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hải Dương bị phạt 200 triệu đồng vì xả thải trái phép

    Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hải Dương bị phạt 200 triệu đồng vì xả thải trái phép

    dantri.com.vn -
    Nguồn tin từ Tổng cục Thủy lợi (Bộ NN&PTNT) cho biết, đơn vị này vừa phối hợp với Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường (C49 - Bộ Công an) phát hiện Bệnh viện Đa khoa (BVĐK) tỉnh Hải Dương có hành vi xả thải trái phép ra môi trường và đã xử phạt bệnh viện này 200 triệu đồng.

TIN MỚI CẬP NHẬT

Xem thêm